.:: ترفندهاي اينترنتي ::.

شب ها و روز ها از پي هم سپري مي شد. طلوع، غروب، گرماي تابستان و برگ ريزان پائيز با غروب هاي غم انگيزش، نم نم باران و دانه هاي سپيد برف و سرماي زمستان.
وقتي ايرانيان به دنبال اندوه و نشاط ساليانه به اين نقطه مي رسيدند، آواز چكاوك و قناري خبر طراوت بهاري را به آنها مي رساند. بنابراين فرد ايراني در هر سبك و رده و طبقه اي به تلاش و تكاپو مي افتاد كه از بهار استقبال كند و اين تلخي و ملال ايام را از چهره اش مي زدود و در او روحيه اي شاد تزريق مي كرد.آخرين چهارشنبه سال در اسفند ماه، سرور زايدالوصفي در ميان اجتماع ايراني رايج مي شد.
مسئله اين است كه به رغم فراگير بودن چهارشنبه سوري در سراسر ايران، در هر منطقه با اندك تفاوت هايي برگزار مي شد.
اگر پريدن از روي آتش رسم مشترك اين شب باشد، كه هنوز به شكل گسترده و در تمام نقاط ايران اعمال مي شود، رسومي همانند قاشق زني و فالگوش، به گستردگي جهيدن از روي آتش نيست.
به علاوه ترقه بازي نيز مي تواند ميان تمام ايرانيان مشترك باشد. سوري از نظر معنا و مفهوم با سرخي و گرما هم معني است. به عبارت ديگر در اين روز بايد پوسته سرد زمستان را شكافت و از آن بيرون آمد. اين نويد پايان خواب زمستاني و شروع فصل طرب، فعاليت و كشت و زرع است. شبي كه در فرداي آن زمستان رخت برمي بندد.
اين پيامي است كه زبانه هاي گرم آتش در شامگاه چهارشنبه به ايرانيان مي دهد.در گيلان خاكستري مانده از آتش به ساحل برده شده و در آب تقديم چهارشنبه خاتون مي گردد، در بعضي مناطق نيز فردي از اعضاي خانه خاكستر را به كنار ديواري مي ريزد و در مراجعت به خانه مي گويد كه: «از عروسي مي آيد و تندرستي را با خود به ارمغان آورده است.
در اين شب گردهم مي آيند و بيدار مي مانند. با خوردن آجيل مشكل گشا، خود را در برابر چشم زخم و چشم بد بيمه مي كنند و دختران نيت گشايش بخت را دارند.»۱ پايكوبي تا ساعت ها از شب در كوچه و برزن، شهر و روستا و همه نقاط ايران بارز ترين نماد سور آخرين سه شنبه شب سال و فرداي آن روز است.
با آتش بازي و ترقه زدن و شادي، ملال و خستگي سال كهنه از تن بيرون مي رود و براي ورود به سال نو، طراوت جايگزين آن مي شود.
روايت شده است كه براساس يك سنت ديرينه تا آخرين چهارشنبه سال، خانه تكاني ها كاملاً به اتمام رسيده و كليه لوازم كهنه كه كاربردي ندارند را دور ريخته يا مي شكنند و اثاثيه نو را به جاي آن قرار مي دهند. به طور كلي اگرچه تاريخچه اوليه و زمان آغاز اين جشن بزرگ به طور دقيق مشخص نيست، اما بدون شك بايد ريشه در اسطوره ها و پيدايش آتش و ورود آن به زندگي اقوام آريايي داشته باشد.

رسوم چهارشنبه سوري
يك رشته اعمال شعف انگيز از دوران كهن تاكنون در شبي كه فرداي آن منتهي به آخرين چهارشنبه سال است، اجرا مي شود.

افروختن آتش

مشهورترين نماد چهارشنبه سوري است كه در آن تمامي اقشار و اجتماع، اعم از پادشاه و رعيت پشته اي از هيزم يا هر وسيله قابل احتراق را در نقاط مختلف شهر، روستا و محلات گردآورده آتش مي زدند.

قاشق زني

دختران دم بخت كاسه اي و قاشقي به دست مي گرفتند و همراه كودكان و نوجوانان چادر به سر مي كردند و به در منازل همسايگان مي رفتند و از آنان هديه يا آجيل درخواست مي كردند.
اين گروه هفت نفره از دختران چادرهايشان را عوض مي كردند تا شناخته نشوند و معمولاً خوراكي هاي شفا بخش مي خواستند يا به در هفت مغازه مي رفتند.
اگر صاحب مغازه چيزي براي دادن نداشت در پاسخ مي گفت: «آنچه از ديگران گرفته ايم نمي دهيم... اگر پول دريافت مي كردند با آن لوازم آش شله قلمكار خريده مي شد و آش تهيه شده را به بيمار مي خوراندند.

نقاره زدن

اين رسم بيشتر در مشهد مقدس رايج بود اما در تهران نيز نواختن نقاره گزارش شده است. عضد الدوله ديلمي آن را مرسوم كرده و فرمان داد هر چهارشنبه پايان سال در طلوع و غروب آفتاب، هنگام نماز، كرنا، دهل و شيپور بزنند.
عبور از زير توپ مرواريد: اين رسم در تهران رايج بوده كه در زمان شاه عباس صفوي توپ هايي از پرتغالي ها به غنيمت گرفته شده بود. زنان از زير اين توپ عبور مي كردند يا دور آن جمع مي شدند و معتقد بودند كه اين امر موجب گشايش بخت آنان مي شود.
نمك دادن: در شيراز مردم سبدي محتوي بسته هاي نمك روي سر مي گذارند و در كوچه هاي شهر مي گردند و به هر رهگذري كه برخورد كردند يك مشت نمك مي دهند و در قبال آن پول مي گيرند... و فرداي آن روز چهارشنبه، آش مي پزند و براي دوستان خود مي فرستد.
آتش زدن پارچه و خريد اسپند: در اصفهان مردم پارچه هاي آبي رنگي را آتش زده و از روي آن مي جهند و شعر معروف چهارشنبه را زمزمه مي كنند. همچنين پس از عبور از مقابل هفت فروشگاه عطاري، نهايتاً از يكي اسپند خريده و در خانه آن را با بخور به نشانه تركيدن چشم حسود و بدخواه، دود مي كنند.

رفتن به مناطق متروك و غارها

اين رسم در لنجان اصفهان رايج بود كه زنان براي بچه دار شدن و كامروايي به محله خلوت پيراحمدي مي رفتند و آش سبزي بر آتش مي گذاردند و مي خوردند و به تهيدستان مي دادند. گروهي از زنان هم به كوه بشاگرد (ب?گرد) و حتي به گورستان تخت فولاد مي رفتند و در حالي كه لباس هاي نو پوشيده بودند، آرزوي بچه دار شدن مي كردند.

شكستن كوزه و تخم مرغ

داستاني است كه نقل مي كند روزي كوزه گران شكايت كردند كه كسي كوزه نمي خرد حضرت فاطمه زهرا سلام الله عليها دستور داد در چهارشنبه آخر آن سال تمام كاسه و كوزه هاي كهنه را بشكنند و به جاي آن كوزه نو خريداري كنند و از آن به بعد كوزه شكستن رايج شد.
اگر كسي كوزه نمي شكست و كوزه كهنه دوساله را در خانه نگه مي داشت او نزد مردم فردي خسيس و منفور جلوه مي كرد.۲به هر حال مسلماً رسوم اين جشن بسيار بيشتر از موارد فوق است و در هر محله و منطقه طبق رسوم آن به شكل گوناگون برگزار مي شود.
اين رمز بقا و همبستگي ملي ايرانيان را نشان مي دهد. جشن ها و آيين هاي ميهني و ديني در واقع حلقه اتصال فردفرد و اقوام آريايي ايراني در طول دوران تاريخ شان بوده است.
جشن چهارشنبه سوري با اين وصف مي تواند در كنار جشن آذرگان و سده، «جشن آتش» باشد به علاوه چهارشنبه سوري خبري خوشايند با خود دارد و آن حلول عيد نوروز است، مسئله اي كه به جرات مي توان گفت بيشترين نشاط را در ميان ايرانيان ايجاد مي كرده و امروز هم مي كند.
از اين رو، ژوزف كنت دوگوبينو۳ مستشرق فرانسوي مي گويد: «من هيچ گاه نتوانستم رمز بقاي كهن ايرانيان را با وجود هزاران رويداد هولناك و ويرانگر تاريخي كه بر آنان گذشته و هر كدام به تنهايي براي نابودي كامل سرزميني كافي است، كشف كنم.»۴ به همين علت هر گونه تلاشي جهت امحاي اين جشن ها ناكام مانده است.
فال گوش: شخصي در سر كوچه، خيابان يا محل گذر مي ايستاد و كليد را زير پايش پنهان مي كرد و همزمان نيتي را در دل مي گذراند و گوش هايش را تيز كرده و گوش به زنگ بود.
اولين كلماتي را كه از گفت وگوي رهگذران مي شنيد با نيت خود مطابقت مي كرد و پاسخ خودش را دريافت مي كرد. معمولاً آرزو مي كردند كه سال جديد را با سعادت و بهروزي سپري كنند يا هر نيتي كه در راستاي عقايد فرد مورد نظر بود.

خريد چهارشنبه

اين مورد بستگي به فرهنگ و عقايد مناطق ايران، فرق داشت اما معمولاً جارو و اسپند خريداري مي شد. جارو براي گردگيري و نظافت و اسپند براي دود كردن دفع پليدي ها و استقبال از ارواح درگذشتگان كه بنابر عقايد ايرانيان كهن در اين ايام براي سركشي به زمين مي آمدند.
رسمي هم در چهارشنبه بسيار معمول بود و آن شكستن لوازم كهنه خانه مانند كوزه به نشانه دفع بلا كه البته امروزه در شهرهاي شمال خراسان اجرا مي شود.
سرودي هم كه هنگام پريدن از روي آتش خوانده مي شد، عمده ترين ورد عاميانه مردم بوده است: زردي من از تو/ سرخي تو از من.در واقع مردم با اين شعر فولكلور، آرزوي خوشبختي و تندرستي و بهزيستي براي يكديگر مي كردند و به واسطه آن زردي، افسردگي و ضعف يك سال زندگي را دفع و به جاي آن گرمي و سرخي آتش را جايگزين مي ساختند.
آنها وقتي كه از روي شعله هاي افروخته آتش عبور مي كردند احساس غريب نياكانشان را حس مي كردند. احساسي كه به آنها مي گفت: تلخي ها مي گذرد و روزگار خوش مي رسد.

روزنامه شرق